DIY DesignLINE @diydesign
กลับสู่เส้นเวลา

Era 04/14

เรอเนซองส์ (Renaissance)

คริสต์ศตวรรษที่ 15–17

ซาโลเนเดยชิงเควเชนโต ปาลัซโซเวกกิโอ ฟลอเรนซ์ — ห้องที่ออกแบบมาเพื่ออวดอำนาจของตระกูลเมดิชี

ที่มา: Wikimedia Commons

Overview

ทำความรู้จักยุคนี้

หลังยุคกลางที่ทุกอย่างหมุนรอบศาสนา ชาวอิตาลีในศตวรรษที่ 15 หันกลับไปหลงใหลความรุ่งเรืองของกรีกและโรมันอีกครั้ง จนเกิดยุคที่เรียกว่าการเกิดใหม่หรือเรอเนซองส์ คราวนี้ศูนย์กลางไม่ใช่โบสถ์ แต่เป็นคหบดีพ่อค้าผู้ร่ำรวยอย่างตระกูลเมดิชีแห่งฟลอเรนซ์ ที่แข่งกันสร้างวังหรือปาลัซโซให้งดงามเพื่ออวดฐานะและรสนิยม สถาปนิกรื้อฟื้นเสาคลาสสิก ความสมมาตร และสัดส่วนตามหลักคณิตศาสตร์ พร้อมค้นพบทฤษฎีทัศนียภาพที่ทำให้วาดภาพลึกสมจริงได้เป็นครั้งแรก บ้านของคนรวยกลายเป็นแกลเลอรีมีชีวิต ผนังและเพดานเต็มไปด้วยจิตรกรรม เฟอร์นิเจอร์อย่างหีบแต่งงานถูกวาดภาพราวกับงานศิลปะ และห้องทำงานส่วนตัวหรือสตูดิโอโลกลายเป็นสัญลักษณ์ของคนมีการศึกษา นี่คือยุคแรกที่การตกแต่งบ้านถูกยกให้เป็นศาสตร์และศิลป์ที่ต้องเรียนรู้ ไม่ใช่แค่เรื่องของฐานะอย่างเดียว

องค์ประกอบที่เป็นลายเซ็น

  • ความสมมาตรและสัดส่วนตามหลักคณิตศาสตร์ (proportion & symmetry)
  • เสาคลาสสิกและหน้าจั่วรื้อฟื้นจากกรีก-โรมัน (classical orders)
  • จิตรกรรมเพดานและผนังแบบลวงตา (fresco & trompe-l'oeil)
  • โดมและซุ้มโค้งครึ่งวงกลม (dome & round arch)
  • หีบแต่งงานวาดภาพและปิดทอง (cassone)
  • เก้าอี้ขากรรไกรพับได้ซาโวนาโรลา (Savonarola chair)
  • งานไม้ฝังลายภาพลวงตาในห้องทำงาน (intarsia / studiolo)
  • เพดานไม้เป็นช่องสี่เหลี่ยมประดับลาย (coffered ceiling)

Architecture

สถาปัตยกรรมของยุค

โดมมหาวิหารซานตามาเรียเดลฟิโอเร ฟลอเรนซ์ค.ศ. 1420–1436 · ฟลอเรนซ์ อิตาลีที่มา: Wikimedia Commons

โดมมหาวิหารฟลอเรนซ์

ค.ศ. 1420–1436

โดมอิฐยักษ์ของบรูเนลเลสกีที่ครอบมหาวิหารฟลอเรนซ์ ก่อขึ้นโดยไม่ใช้นั่งร้านค้ำกลางเลย ด้วยเทคนิคเรียงอิฐก้างปลาที่คิดค้นขึ้นใหม่ ยังเป็นโดมก่ออิฐที่ใหญ่ที่สุดในโลกจนถึงวันนี้ และเป็นสัญญาณเปิดฉากยุคเรอเนซองส์อย่างเป็นทางการ

วิลลาโรตอนดา เมืองวิเชนซา โดยอันเดรอา ปัลลาดีโอค.ศ. 1567–1592 · วิเชนซา อิตาลีที่มา: Wikimedia Commons

วิลลาโรตอนดา

ค.ศ. 1567–1592

บ้านพักตากอากาศของปัลลาดีโอที่สมมาตรสมบูรณ์แบบทั้งสี่ด้าน แต่ละด้านมีมุขเสาแบบวิหารกรีกและโดมกลางบ้าน แนวคิดบ้านทรงสมมาตรมีมุขเสานี้ถูกลอกไปทั่วโลก ตั้งแต่คฤหาสน์อังกฤษจนถึงทำเนียบขาวสหรัฐฯ

Art

ศิลปะที่หล่อหลอมยุค

เพดานโบสถ์น้อยซิสทีน โดยมีเกลันเจโลค.ศ. 1508–1512 · นครวาติกันที่มา: Wikimedia Commons

เพดานโบสถ์น้อยซิสทีน

ค.ศ. 1508–1512

จิตรกรรมเพดานกว่าห้าร้อยตารางเมตรที่มีเกลันเจโลนอนหงายวาดคนเดียวเกือบสี่ปี เล่าเรื่องการสร้างโลกด้วยรูปคนกว่าสามร้อยองค์ พลิกความคิดว่าเพดานเป็นแค่พื้นที่ว่าง ให้กลายเป็นผืนผ้าใบที่ยิ่งใหญ่ที่สุดชิ้นหนึ่งของมนุษยชาติ

Interiors

ห้องและบรรยากาศของยุค

เพดานห้องกาเมราเดยยสโปซี มันตัว โดยมันเตญญา — เพดานลวงตาช่องแรกของโลกมันตัว อิตาลีที่มา: Wikimedia Commons
ภายในมหาวิหารเซนต์ปีเตอร์ นครวาติกัน — เรอเนซองส์ขั้นสูงสุดนครวาติกันที่มา: Wikimedia Commons
บันไดห้องสมุดลอเรนเชียน ฟลอเรนซ์ โดยมีเกลันเจโล — บันไดที่ออกแบบเหมือนประติมากรรมฟลอเรนซ์ อิตาลีที่มา: Wikimedia Commons

Icons

ผลงานไอคอนิกประจำยุค

หีบแต่งงานคาสโซเน

ราว ค.ศ. 1480

หีบไม้ขนาดใหญ่ที่เจ้าสาวชาวอิตาลีใช้บรรจุสินสอดและผ้าเข้าเรือน ด้านหน้าวาดภาพเรื่องราวคลาสสิกหรือปิดทองอย่างวิจิตร คาสโซเนคือเฟอร์นิเจอร์ชิ้นสำคัญที่สุดของบ้านเรอเนซองส์ ทำหน้าที่ทั้งเก็บของ เป็นม้านั่ง และประกาศฐานะของสองตระกูลที่แต่งดอง

หีบแต่งงานคาสโซเน อุมเบรีย อิตาลีราว ค.ศ. 1480ที่มา: Wikimedia Commons

เก้าอี้ซาโวนาโรลา

คริสต์ศตวรรษที่ 16

เก้าอี้ไม้ขากรรไกรพับได้ ประกอบจากซี่ไม้โค้งไขว้กันหลายซี่ รับกันเป็นที่นั่งและพนัง เบาแต่แข็งแรงและพับเก็บได้ ขุนนางและพระชั้นสูงนิยมใช้ กลายเป็นหนึ่งในเก้าอี้ที่จดจำได้ทันทีที่สุดของยุคเรอเนซองส์ และยังผลิตขายในชื่อเดิมจนถึงวันนี้

เก้าอี้ซาโวนาโรลา คริสต์ศตวรรษที่ 16คริสต์ศตวรรษที่ 16ที่มา: Wikimedia Commons

Designers

นักออกแบบคนสำคัญ

ฟีลิปโป บรูเนลเลสกี (Filippo Brunelleschi)

ค.ศ. 1377–1446

ผู้เปิดฉากเรอเนซองส์ด้วยโดมฟลอเรนซ์และทฤษฎีทัศนียภาพ

ช่างทองผู้ผันตัวมาเป็นสถาปนิก ผู้แก้โจทย์ที่ไม่มีใครทำได้มากว่าร้อยปี คือการสร้างโดมครอบมหาวิหารฟลอเรนซ์โดยไม่ใช้นั่งร้านค้ำกลาง เขายังค้นพบกฎทัศนียภาพเชิงเส้นที่ทำให้จิตรกรวาดภาพลึกสมจริงได้เป็นครั้งแรก การค้นพบนี้เปลี่ยนวิธีที่มนุษย์มองและวาดพื้นที่ไปตลอดกาล และทำให้เขาได้ชื่อว่าเป็นบิดาของสถาปัตยกรรมเรอเนซองส์

  • โดมมหาวิหารฟลอเรนซ์
  • โบสถ์ซานโลเรนโซ

อันเดรอา ปัลลาดีโอ (Andrea Palladio)

ค.ศ. 1508–1580

สถาปนิกที่มีอิทธิพลต่อการออกแบบบ้านมากที่สุดในประวัติศาสตร์

สถาปนิกชาวเวเนโตผู้ออกแบบวิลลาสมมาตรงดงามทั่วแคว้น และเขียนตำรา Four Books of Architecture ที่กลายเป็นคัมภีร์ของสถาปนิกทั่วโลก แนวคิดบ้านทรงสมมาตรมีมุขเสาแบบวิหารของเขา ถูกนำไปสร้างต่อในอังกฤษและอเมริกาจนเกิดสไตล์พัลลาเดียน เขาพิสูจน์ว่าความงามคลาสสิกใช้กับบ้านคนธรรมดาได้ ไม่จำกัดแค่วิหารหรือวัง อิทธิพลของเขายังอยู่ในบ้านสไตล์คลาสสิกทุกหลังจนถึงวันนี้

  • วิลลาโรตอนดา
  • ตำรา Four Books of Architecture

มีเกลันเจโล บัวนาร์โรตี (Michelangelo Buonarroti)

ค.ศ. 1475–1564

อัจฉริยะผู้เป็นทั้งประติมากร จิตรกร และสถาปนิกในคนเดียว

ศิลปินที่ยิ่งใหญ่ที่สุดคนหนึ่งของโลก ผู้ทั้งแกะสลักรูปเดวิด วาดเพดานซิสทีน และออกแบบสถาปัตยกรรม เขาปฏิวัติงานออกแบบภายในด้วยบันไดห้องสมุดลอเรนเชียนที่ไหลลื่นเหมือนประติมากรรม และคุมงานสร้างโดมมหาวิหารเซนต์ปีเตอร์ในบั้นปลายชีวิต เขาทำให้เส้นแบ่งระหว่างสถาปัตยกรรมกับประติมากรรมเลือนหายไป และปูทางสู่ยุคบาโรกที่เต็มไปด้วยความเคลื่อนไหวและอารมณ์

  • เพดานซิสทีน
  • บันไดห้องสมุดลอเรนเชียน
  • โดมเซนต์ปีเตอร์

Notes

เกร็ดน่ารู้ของยุค

รู้หรือไม่?

มีเกลันเจโลไม่ได้นอนหงายวาดเพดานซิสทีนอย่างที่หลายคนเข้าใจ แต่ยืนแหงนหน้าวาดบนนั่งร้านสูง จนปวดคอและตาจนเขียนบทกวีบ่นถึงความทรมานนี้ไว้เลย

รู้หรือไม่?

โดมฟลอเรนซ์ของบรูเนลเลสกีใช้อิฐกว่าสี่ล้านก้อน หนักหลายหมื่นตัน แต่เขาปฏิเสธที่จะเปิดเผยวิธีก่อสร้าง ทำแบบจำลองแบบกั๊กข้อมูล เพราะกลัวคู่แข่งขโมยความคิด นับเป็นการหวงความรู้เชิงวิศวกรรมยุคแรก ๆ

รู้หรือไม่?

หีบคาสโซเนบางใบมีค่ามากจนเมื่อครอบครัวเลิกใช้ ช่างจะเลื่อยเอาเฉพาะแผงภาพวาดด้านหน้าไปใส่กรอบขายเป็นภาพเขียน ทุกวันนี้แผงคาสโซเนหลายชิ้นจึงแขวนอยู่ในพิพิธภัณฑ์ในฐานะภาพศิลปะ ไม่ใช่เฟอร์นิเจอร์

Thailand

ร่องรอยในเมืองไทย

เรอเนซองส์เข้ามาไทยชัดเจนที่สุดในสมัยรัชกาลที่ 5 เมื่อสยามจ้างสถาปนิกอิตาลีมาออกแบบอาคารหลวงตามแบบตะวันตก พระที่นั่งอนันตสมาคมคือผลงานชิ้นเอก ทั้งโดมกลางแบบเรอเนซองส์ เสาหินอ่อน และจิตรกรรมเพดานที่ช่างอิตาลีวาด กลายเป็นอาคารแบบเรอเนซองส์-นีโอคลาสสิกที่สมบูรณ์ที่สุดในไทย นอกจากนี้แนวคิดบ้านทรงสมมาตรมีมุขเสาแบบพัลลาเดียนก็ส่งอิทธิพลถึงคฤหาสน์และตึกแถวเก่าย่านเจริญกรุง รวมถึงบ้านเจ้าสัวยุคเก่าที่ยังมีเสาโรมันและหน้าจั่วสามเหลี่ยมให้เห็นจนถึงวันนี้

คุยกับ LUNA
ผู้ช่วย DIY DESIGN