Era 08/14
ค.ศ. 1860–1910
Red House เมือง Bexleyheath — บ้านต้นกำเนิดของ Arts & Crafts
Overview
ท่ามกลางยุควิกตอเรียนที่บ้านอัดแน่นด้วยของโรงงานลายวิจิตร กลุ่มศิลปินและนักคิดนำโดย William Morris เริ่มตั้งคำถามว่า ของที่ผลิตด้วยเครื่องจักรจำนวนมากมันน่าเกลียดและไร้จิตวิญญาณ ทั้งยังทำให้คนงานกลายเป็นเพียงฟันเฟือง Arts & Crafts จึงเป็นขบวนการที่หันกลับไปเชิดชู ‘งานทำมือ’ แบบช่างฝีมือยุคกลาง ยึดหลักว่าของทุกชิ้นในบ้านต้องซื่อสัตย์ต่อวัสดุ เผยให้เห็นเนื้อไม้ รอยต่อ และฝีมือช่างอย่างตรงไปตรงมา ลวดลายได้แรงบันดาลใจจากพืชพรรณและธรรมชาติรอบตัว สีสันเป็นโทนดินและพืชอย่างเขียวมะกอกและน้ำเงินคราม Morris ถึงกับบอกว่า ‘อย่าเก็บอะไรไว้ในบ้าน นอกจากสิ่งที่คุณรู้ว่ามีประโยชน์ หรือเชื่อว่างดงาม’ น่าแปลกที่ของทำมือกลับแพงจนมีแต่คนรวยซื้อได้ แต่แนวคิดเรื่องความเรียบง่ายและซื่อสัตย์ต่อวัสดุนี้เอง ที่กลายเป็นสะพานสู่งานดีไซน์โมเดิร์นในเวลาต่อมา
องค์ประกอบที่เป็นลายเซ็น
Architecture
1894
บ้านชนบทที่ฟิลิป เว็บบ์ออกแบบให้ครอบครัวทนายความ ผสมหิน อิฐ และกระเบื้องแขวนของท้องถิ่นเข้าด้วยกันอย่างเป็นธรรมชาติ ไม่เสแสร้งเลียนแบบวังหรือปราสาท ภายในตกแต่งด้วยผ้าและวอลเปเปอร์ Morris & Co ทั้งหลัง Standen คือภาพฝันของบ้าน Arts & Crafts ที่กลมกลืนกับผืนดินรอบตัว
1900
บ้านพักตากอากาศริมทะเลสาบ Windermere ออกแบบโดย Baillie Scott ผนังฉาบปูนหยาบสีขาว หน้าต่างช่องแคบเรียงถี่ และปล่องไฟสูง ดูเรียบง่ายแต่อบอุ่น ภายในเน้นงานไม้เปลือยและมุมเตาผิง (inglenook) เป็นหนึ่งในบ้าน Arts & Crafts ที่สมบูรณ์ที่สุดที่ยังเปิดให้ชมจนถึงทุกวันนี้
Art
1883
ลายผ้า Strawberry Thief ของ William Morris ภาพนกปรอดขโมยสตรอว์เบอร์รีท่ามกลางใบไม้ม้วนไหว ได้แรงบันดาลใจจากฝูงนกจริงในสวนบ้าน Kelmscott ของเขา Morris ใช้เทคนิคย้อมครามแบบโบราณที่ยุ่งยากเพื่อให้ได้สีน้ำเงินนุ่มลึก จนกลายเป็นลายผ้าที่โด่งดังและถูกพิมพ์ขายมากที่สุดของเขา
Interiors
Icons
ราว 1865
เก้าอี้ Sussex ของ Morris & Co ทำจากไม้เบิร์ชย้อมดำพร้อมเบาะฟางสาน เรียบง่าย เบา และราคาไม่แพง ได้แรงบันดาลใจจากเก้าอี้ชาวบ้านอังกฤษดั้งเดิม เป็นเฟอร์นิเจอร์ไม่กี่ชิ้นของ Morris ที่คนทั่วไปพอซื้อได้จริง และกลายเป็นสัญลักษณ์ของความงามแบบเรียบง่ายที่ซื่อสัตย์
ปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19
กระเบื้องเคลือบมันวาว (lustre) เขียนลายเป็ดด้วยมือโดยวิลเลียม เดอ มอร์แกน เพื่อนสนิทของ Morris เขาฟื้นเทคนิคเคลือบมันวาวแบบโบราณที่เกือบสูญหาย งานกระเบื้องลายสัตว์และพืชของเขาประดับเตาผิงและผนังบ้าน Arts & Crafts ทั่วอังกฤษ เป็นตัวอย่างของการยกงานหัตถกรรมให้เป็นศิลปะ
ราว 1903
หีบใส่ผ้าไม้โอ๊กของกุสตาฟ สติกลีย์ เผยลายไม้และเดือยไม้อย่างตรงไปตรงมา ประกอบกับบานพับเหล็กตีมือ ไม่มีการแกะสลักฟุ่มเฟือย ความงามมาจากสัดส่วนและวัสดุล้วน ๆ นี่คือ Arts & Crafts ฉบับอเมริกันที่สติกลีย์เรียกว่าสไตล์ Craftsman
Designers
1834–1896
หัวใจของขบวนการ Arts & Crafts ผู้เชื่อว่าศิลปะที่ดีต้องอยู่ในของใช้ประจำวัน
จิตรกร กวี นักออกแบบ และนักสังคมนิยมชาวอังกฤษ ผู้เป็นหัวใจของขบวนการ Arts & Crafts มอร์ริสเกลียดของโรงงานที่น่าเกลียดจนลงมือตั้งบริษัท Morris & Co ผลิตวอลเปเปอร์ ผ้า พรม และกระจกสีด้วยมือทั้งหมด ลายพืชพรรณอย่าง Strawberry Thief ของเขายังถูกพิมพ์ขายจนถึงทุกวันนี้ เขาเชื่อว่าศิลปะที่ดีต้องอยู่ในของใช้ประจำวันของคนทุกคน ไม่ใช่แค่ในพิพิธภัณฑ์
1831–1915
สถาปนิกผู้ออกแบบ Red House และวางแนวคิด ‘บ้านที่ซื่อสัตย์ต่อวัสดุ’
สถาปนิกชาวอังกฤษผู้เป็นเพื่อนสนิทและมือขวาของ William Morris เว็บบ์ออกแบบ Red House บ้านอิฐแดงเปลือยของมอร์ริส ที่ปฏิเสธการฉาบปูนปิดหน้าตาวัสดุตามแฟชั่นยุคนั้น เขาเชื่อในการใช้วัสดุท้องถิ่นอย่างซื่อตรง ให้อิฐ ไม้ และกระเบื้องเผยธรรมชาติของตัวเอง แนวคิด ‘บ้านที่ซื่อสัตย์’ นี้กลายเป็นต้นแบบของสถาปัตยกรรมบ้านสมัยใหม่ในเวลาต่อมา
1858–1942
ผู้นำแนวคิด Arts & Crafts ข้ามมหาสมุทรมาเป็นสไตล์ Craftsman แบบอเมริกัน
นักออกแบบและผู้ผลิตชาวอเมริกันที่นำแนวคิด Arts & Crafts ข้ามมหาสมุทรมาสู่สหรัฐฯ ในชื่อสไตล์ ‘Craftsman’ หรือ ‘Mission’ เฟอร์นิเจอร์ไม้โอ๊กของเขาเน้นเส้นตรง แข็งแรง เผยเดือยไม้และหนังแท้อย่างตรงไปตรงมา ไม่มีการแกะสลักฟุ่มเฟือย เขายังออกนิตยสาร The Craftsman เผยแพร่แบบบ้านและปรัชญาการใช้ชีวิตเรียบง่าย จนกลายเป็นภาพจำของบ้านอเมริกันต้นศตวรรษที่ 20
Notes
รู้หรือไม่?
ลายผ้า Strawberry Thief ของ Morris ได้แรงบันดาลใจจากเรื่องจริง เขาหงุดหงิดที่ฝูงนกปรอดชอบมาขโมยสตรอว์เบอร์รีในสวนที่บ้าน Kelmscott จนเอามาวาดเป็นลายผ้าที่โด่งดังที่สุดของเขา
รู้หรือไม่?
Red House ของ Morris ได้ชื่อจากอิฐแดงเปลือยที่ไม่ฉาบปูน ซึ่งเป็นเรื่องแปลกมากในสมัยนั้น เพราะบ้านผู้ดีนิยมฉาบปูนขาวให้ดูเรียบหรู การโชว์อิฐจึงเหมือนการประกาศจุดยืน
รู้หรือไม่?
แม้ Morris จะฝันอยากให้ ‘ศิลปะเป็นของคนทุกคน’ แต่งานทำมือของเขากลับแพงจนมีแต่เศรษฐีซื้อได้ เป็นความย้อนแย้งที่เจ้าตัวรู้ดีและหงุดหงิดกับมันมาตลอดชีวิต
Thailand
แม้ Arts & Crafts จะเป็นขบวนการของอังกฤษ แต่หัวใจของมัน — การเชิดชูงานทำมือและความซื่อสัตย์ต่อวัสดุ — คือสิ่งที่งานช่างไทยยึดถือมานาน เรือนไทยไม้สักที่เข้าเดือยไม้แทนการใช้ตะปู เผยลายไม้และโครงสร้างอย่างตรงไปตรงมา ก็เดินอยู่บนหลักคิดเดียวกันกับที่ Morris พยายามปลุกให้ตะวันตกหันกลับมามอง ในยุคหลังแนวคิดนี้ยังสะท้อนในงานฟื้นฟูหัตถกรรมไทย ทั้งเครื่องเงิน เครื่องเขิน ผ้าทอมือ และงานของมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพ ที่ยืนยันว่าของทำมือมีคุณค่าและจิตวิญญาณที่เครื่องจักรลอกเลียนไม่ได้ ทุกวันนี้กระแสคาเฟ่และบ้านสไตล์ ‘คราฟต์’ ที่โชว์เนื้อไม้และปูนเปลือยในไทย ก็คือลูกหลานสายตรงของความคิดชุดนี้
