Era 10/14
ทศวรรษ 1920–1930
ยอดตึกไครสเลอร์ — สัญลักษณ์สูงเสียดฟ้าของยุคเครื่องจักร
Overview
หลังสงครามโลกครั้งที่หนึ่งจบลง โลกตะวันตกอยากลืมความเศร้าและฉลองชีวิตให้เต็มที่ ทศวรรษ 1920 จึงเป็นยุคของแจ๊ส รถยนต์ ไฟฟ้า โรงหนัง และเรือเดินสมุทรหรูข้ามมหาสมุทร ทุกอย่างวิ่งเร็วขึ้นและแวววาวขึ้น อาร์ตเดโคเกิดมาเพื่อฉลองความรู้สึกนี้โดยเฉพาะ ถ้าอาร์ตนูโวคือเส้นโค้งอ่อนช้อยของธรรมชาติ อาร์ตเดโคก็คือเส้นตรงเฉียบคมของเครื่องจักร ลายซิกแซก รูปพัด (sunburst) และขั้นบันไดสมมาตรถูกนำมาใช้กับทุกอย่างตั้งแต่ตึกระฟ้าไปจนถึงวิทยุตั้งโต๊ะ ยุคนี้หลงใหลวัสดุหรูอย่างโครเมียม แล็กเกอร์ งาช้าง และไม้มะเกลือ ผสมกับแรงบันดาลใจจากอียิปต์โบราณที่เพิ่งขุดพบสุสานตุตันคาเมนในปี 1922 อาร์ตเดโคคือสไตล์แรกของโลกที่ดังไปพร้อมกันทั่วทั้งโลกผ่านหนัง โฆษณา และห้างสรรพสินค้า ทำให้ "ความหรูหราแบบทันสมัย" กลายเป็นของที่คนชั้นกลางก็ใฝ่ฝันถึงได้เป็นครั้งแรก
องค์ประกอบที่เป็นลายเซ็น
Architecture
ทศวรรษ 1930
โรงแรมริมทะเลสีพาสเทลย่าน South Beach ที่รวมตึกอาร์ตเดโคไว้หนาแน่นที่สุดในโลก เส้นบัวแนวนอนสามเส้น หน้าต่างทรงกลมคล้ายช่องเรือ และป้ายไฟนีออนยามค่ำคืน คือลายเซ็นของสาย Streamline Moderne ที่ได้แรงบันดาลใจจากเรือและรถไฟ
1933
เหนือประตูอาคาร RCA ในนิวยอร์กมีรูปสลักนูน "Wisdom" ของ Lee Lawrie ร่างชายทรงเรขาคณิตปิดทองกำลังชี้ลงมา อาร์ตเดโคชอบผสานประติมากรรมชิ้นใหญ่เข้ากับตัวตึก ทำให้ตึกระฟ้าไม่ได้เป็นแค่กล่องออฟฟิศ แต่เป็นงานศิลปะสาธารณะ
Art
1930
จิตรกรหญิงเชื้อสายโปแลนด์ผู้ได้ฉายา "ราชินีแห่งภาพวาดอาร์ตเดโค" ภาพคนของเธอมีผิวเรียบวาวคล้ายโลหะ เหลี่ยมมุมแบบคิวบิสม์ และท่าทางเย่อหยิ่งมั่นใจ สะท้อนความหรูหราและอิสระของผู้หญิงยุคแจ๊สได้อย่างไม่มีใครเหมือน
Interiors
Icons
1923
ตู้เก็บของทรงมุมที่ Ruhlmann ทำจากไม้มะเกลือมาคาสซาร์ฝังงาช้างเป็นลายจุดและช่อดอกไม้เล็กจิ๋ว ประณีตจนเฟอร์นิเจอร์ชิ้นเดียวแพงเท่าบ้านทั้งหลัง เป็นตัวแทนของอาร์ตเดโคฝรั่งเศสสายหรูที่ยังทำด้วยมือช่างล้วน ๆ
ทศวรรษ 1920
Lalique คิดค้นวิธีหล่อกระจกด้วยแม่พิมพ์ให้ได้ลายนูนคมชัดจำนวนมาก ทำให้แจกันและของประดับกระจกสวยราคาเอื้อมถึงได้ ลายสัตว์ ดอกไม้ และร่างผู้หญิงในกระจกฝ้าของเขากลายเป็นภาพจำของความหรูแบบเดโค
1926
ชั้นหนังสือที่ Paul Frankl ออกแบบให้ลดหลั่นเป็นชั้น ๆ เหมือนตึกระฟ้านิวยอร์กที่ถอยร่นขึ้นไปตามกฎหมายอาคาร เป็นเฟอร์นิเจอร์ "สไตล์ตึกระฟ้า" ที่อเมริกาคิดขึ้นเอง สะท้อนความภูมิใจในเมืองสูงเสียดฟ้าของยุคนั้น
Designers
1879–1933
นักออกแบบเฟอร์นิเจอร์ที่หรูที่สุดของยุคอาร์ตเดโค
นักออกแบบเฟอร์นิเจอร์ชาวฝรั่งเศสที่ได้ชื่อว่าหรูที่สุดของยุค ผลงานของเขาใช้ไม้มะเกลือมาคาสซาร์ฝังงาช้างเป็นเส้นบางเฉียบ ประณีตจนเฟอร์นิเจอร์หนึ่งชิ้นแพงเท่าบ้านทั้งหลัง รูห์ลมันน์เชื่อว่าของชั้นสูงต้องทำด้วยมือของช่างฝีมือที่ดีที่สุดเท่านั้น บูธของเขาในงานนิทรรศการปารีสปี 1925 ซึ่งเป็นต้นกำเนิดชื่อ "อาร์ตเดโค" ได้รับการยกย่องว่าหรูหราที่สุดในงาน และทำให้ดีไซน์ฝรั่งเศสกลายเป็นมาตรฐานความหรูของโลกไปอีกนาน
1860–1945
ราชาแห่งกระจกผู้ทำให้ความหรูแบบเดโคผลิตได้จำนวนมาก
ช่างทองที่ผันตัวมาเป็นราชาแห่งกระจกของยุคอาร์ตเดโค ลาลิกคิดค้นวิธีหล่อกระจกจำนวนมากด้วยแม่พิมพ์ ทำให้แจกัน โคมไฟ และเครื่องประดับกระจกสวยงามมีราคาที่คนทั่วไปเอื้อมถึง เขาออกแบบทุกอย่างตั้งแต่ขวดน้ำหอมให้ Coty ไปจนถึงฝาครอบหม้อน้ำรถยนต์และผนังกระจกของเรือ Normandie ลายนูนของสัตว์ ดอกไม้ และร่างผู้หญิงในกระจกฝ้าของเขากลายเป็นภาพจำของความหรูแบบเดโคที่ยังผลิตขายในชื่อ Lalique จนถึงทุกวันนี้
1883–1954
สถาปนิกผู้ออกแบบตึกไครสเลอร์ ไอคอนของอาร์ตเดโค
สถาปนิกชาวอเมริกันผู้ออกแบบตึกไครสเลอร์ในนิวยอร์ก สัญลักษณ์สูงเสียดฟ้าของอาร์ตเดโค เขาแอบประกอบยอดโลหะสเตนเลสทรงพัดซ้อนกันไว้ในปล่องลิฟต์ แล้วยกขึ้นประกอบในเวลาไม่กี่นาที เพื่อชิงตำแหน่งตึกที่สูงที่สุดในโลกจากคู่แข่งแบบพลิกความคาดหมาย ยอดตึกที่วาววับด้วยเหล็กและหน้าต่างทรงสามเหลี่ยมของเขากลายเป็นภาพแทนของยุคเครื่องจักรที่คนทั้งโลกจำได้ แม้แวน อาเลนจะแทบไม่ได้งานใหญ่อีกเลยหลังจากนั้นเพราะทะเลาะเรื่องค่าออกแบบกับเจ้าของตึก
Notes
รู้หรือไม่?
ชื่อ "Art Deco" เพิ่งถูกใช้จริงจังในทศวรรษ 1960 ย่อมาจากงานนิทรรศการ Exposition Internationale des Arts Décoratifs ที่ปารีสในปี 1925 คนในยุค 1920–30 ไม่ได้เรียกสไตล์ของตัวเองว่าอาร์ตเดโค
รู้หรือไม่?
การขุดพบสุสานตุตันคาเมนในปี 1922 จุดกระแส "อียิปต์ฟีเวอร์" ไปทั่วโลก ลายดอกบัว ปีกเหยี่ยว และขั้นบันไดพีระมิดจึงโผล่ไปอยู่บนทุกอย่างตั้งแต่โรงหนังยันตลับแป้ง
รู้หรือไม่?
ยอดแหลมสเตนเลสของตึกไครสเลอร์ถูกประกอบซ่อนไว้ในตึกแล้วยกขึ้นภายในเวลาราวเก้าสิบนาที เพื่อแอบทำลายสถิติตึกที่สูงที่สุดในโลก เอาชนะตึกคู่แข่งที่ 40 Wall Street แบบไม่ให้ตั้งตัว
Thailand
อาร์ตเดโคเข้ามาไทยช่วงเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 พอดี เป็นสไตล์ "สมัยใหม่" ที่รัฐบาลยุคนั้นชอบใช้กับอาคารสาธารณะเพื่อสื่อภาพความก้าวหน้า ตัวอย่างที่คนกรุงเทพฯ คุ้นตาที่สุดคือโรงมหรสพหลวงศาลาเฉลิมกรุง (พ.ศ. 2476) ที่มีเส้นสายเรียบคมและลายเรขาคณิตแบบเดโคเต็มตัว ส่วนอาคารไปรษณีย์กลาง บางรัก และตึกแถวเก่าย่านเจริญกรุงหลายหลัง ก็ยังโชว์เส้นบัวขั้นบันได รูปพัด และตัวอักษรทรงเหลี่ยมแบบเดโคให้เห็นอยู่จนทุกวันนี้
