DIY DesignLINE @diydesign
กลับสู่เส้นเวลา

Era 01/14

อียิปต์และเมโสโปเตเมียโบราณ (Ancient Egypt & Mesopotamia)

ราว 3,000–500 ปีก่อนคริสตกาล

ห้องโถงเสาใหญ่ วิหารคาร์นัค เมืองลักซอร์ — สเปซภายในที่ออกแบบให้คนรู้สึกเล็กต่อหน้าเทพเจ้า

ที่มา: Wikimedia Commons

Overview

ทำความรู้จักยุคนี้

งานออกแบบภายในไม่ได้เพิ่งเกิดในยุคโมเดิร์น แต่เริ่มขึ้นตั้งแต่มนุษย์ตั้งถิ่นฐานริมแม่น้ำไนล์และแม่น้ำไทกริส-ยูเฟรทีสเมื่อกว่าห้าพันปีก่อน เมื่อสังคมเกษตรกรรมมีอาหารเหลือ ก็เกิดชนชั้น มีพระ มีกษัตริย์ และมีคนมีเวลาว่างพอจะคิดเรื่องความสวยงามของที่อยู่อาศัย ชาวอียิปต์เชื่อเรื่องชีวิตหลังความตายอย่างจริงจัง จึงทุ่มเทออกแบบ "บ้านนิรันดร์" คือสุสาน ให้งดงามยิ่งกว่าบ้านจริง ผนังเต็มไปด้วยจิตรกรรมสีสด เฟอร์นิเจอร์ไม้ฝังงาช้างและทองประดับหัวสัตว์ ส่วนชาวเมโสโปเตเมียผู้คิดค้นอิฐเผาและการเคลือบสี ก่อซิกกูแรตและกำแพงเมืองด้วยอิฐเคลือบสีน้ำเงินครามที่ยังสดจนถึงวันนี้ ทั้งสองอารยธรรมวางรากฐานที่งานออกแบบยังใช้อยู่ ทั้งความสมมาตร ลำดับชั้นของพื้นที่ เก้าอี้มีพนักและที่วางแขน เตียง โต๊ะ และแนวคิดที่ว่าข้าวของเครื่องใช้ต้องบอกฐานะและความเชื่อของเจ้าของ

องค์ประกอบที่เป็นลายเซ็น

  • ความสมมาตรและแกนกลางที่เคร่งครัด (axial symmetry)
  • เสาหินทรงต้นกก ดอกบัว และดอกปาปิรุส (papyrus/lotus columns)
  • จิตรกรรมฝาผนังสีแร่ธาตุ ฟ้าลาพิส เหลืองออกน้ำตาล และแดงอิฐ
  • เฟอร์นิเจอร์ขาสัตว์ เช่น ขาสิงห์และกีบวัว (animal-leg furniture)
  • อิฐเคลือบสีและกระเบื้องนูนต่ำแบบเมโสโปเตเมีย (glazed brick)
  • การฝังงาช้าง ทองคำ และหินมีสีในเครื่องเรือน (inlay)
  • อักษรภาพและลวดลายสัญลักษณ์เป็นของตกแต่ง (hieroglyphic motifs)

Architecture

สถาปัตยกรรมของยุค

มหาพีระมิดแห่งกีซาราว 2560 ปีก่อนคริสตกาล · กีซา อียิปต์ที่มา: Wikimedia Commons

มหาพีระมิดแห่งกีซา

ราว 2560 ปีก่อนคริสตกาล

หลุมฝังศพหินขนาดมหึมาของฟาโรห์คูฟู สูงเท่าตึก 40 ชั้น เรียงหินกว่าสองล้านก้อนด้วยความแม่นยำระดับมิลลิเมตร คือคำประกาศพลังอำนาจและความเชื่อเรื่องชีวิตหลังความตาย และเป็นสิ่งก่อสร้างที่สูงที่สุดในโลกนานเกือบสี่พันปี

ซิกกูแรตแห่งอูร์ ประเทศอิรักราว 2100 ปีก่อนคริสตกาล · อูร์ อิรักที่มา: Wikimedia Commons

ซิกกูแรตแห่งอูร์

ราว 2100 ปีก่อนคริสตกาล

วิหารบันไดขั้นบันไดของชาวสุเมเรียน ก่อด้วยอิฐดินเผาหลายล้านก้อน ยกวิหารบูชาเทพขึ้นใกล้ฟ้าที่สุด รูปทรงลดหลั่นเป็นชั้นนี้คือต้นแบบของสถาปัตยกรรมทางศาสนาทั่วดินแดนเมโสโปเตเมีย และยังเป็นสัญลักษณ์ของอิรักจนถึงวันนี้

Art

ศิลปะที่หล่อหลอมยุค

ธงมาตรฐานแห่งอูร์ ด้านสันติภาพ พิพิธภัณฑ์บริติชราว 2600 ปีก่อนคริสตกาลที่มา: Wikimedia Commons

ธงมาตรฐานแห่งอูร์ (Standard of Ur)

ราว 2600 ปีก่อนคริสตกาล

แผงไม้ประดับเปลือกหอย หินลาพิสลาซูลี และหินแดง เล่าเรื่องงานเลี้ยงฉลองและการศึกเป็นแถบ ๆ เหมือนการ์ตูนช่องยุคแรกของโลก บอกเราว่าชาวสุเมเรียนนั่งบนเก้าอี้มีพนัก ดื่มกินและแต่งกายกันอย่างไรเมื่อสี่พันปีก่อน

Interiors

ห้องและบรรยากาศของยุค

ภายในสุสานราชินีเนเฟอร์ตารี — ผนังทุกตารางนิ้วคือจิตรกรรมหุบผากษัตริย์ ลักซอร์ อียิปต์ที่มา: Wikimedia Commons
ห้องสุสานของเซนเนดเจม ช่างฝีมือแห่งเดียร์เอลเมดินาเดียร์เอลเมดินา อียิปต์ที่มา: Wikimedia Commons
ประตูอิชตาร์แห่งบาบิโลน อิฐเคลือบสีน้ำเงินครามที่ยังสดหลังผ่านมา 2,500 ปีพิพิธภัณฑ์เพอร์กามอน เบอร์ลินที่มา: Wikimedia Commons

Icons

ผลงานไอคอนิกประจำยุค

บัลลังก์ทองคำของฟาโรห์ตุตันคามุน

ราว 1327 ปีก่อนคริสตกาล

เก้าอี้ไม้หุ้มทองคำฝังหินสี แก้ว และเงิน พนักหลังเป็นภาพราชินีกำลังชโลมน้ำมันหอมให้ฟาโรห์หนุ่ม ขาเก้าอี้เป็นขาสิงห์ นี่คือเก้าอี้ที่สมบูรณ์ที่สุดจากโลกยุคนั้น และบอกว่าเฟอร์นิเจอร์คือเครื่องหมายของอำนาจ

บัลลังก์ทองคำของตุตันคามุน พิพิธภัณฑ์อียิปต์ราว 1327 ปีก่อนคริสตกาลที่มา: Wikimedia Commons

เก้าอี้พับหัวเป็ด

ราว 1540–1075 ปีก่อนคริสตกาล

เก้าอี้พับได้ไม้ฝังงาช้าง ปลายขาแกะเป็นหัวเป็ด อียิปต์คิดค้นเก้าอี้พับพกพาสำหรับขุนนางและแม่ทัพเมื่อสามพันปีก่อน กลไกบานพับแบบนี้แทบไม่ต่างจากเก้าอี้แคมป์ปิ้งที่เราใช้กันทุกวันนี้เลย

เก้าอี้พับหัวเป็ด พิพิธภัณฑ์อียิปต์ เบอร์ลินราว 1540–1075 ปีก่อนคริสตกาลที่มา: Wikimedia Commons

ลามัสสุ (Lamassu) เทพผู้พิทักษ์

ราว 710 ปีก่อนคริสตกาล

ประติมากรรมหินตัววัวมีปีกหัวเป็นคน สูงกว่าสี่เมตร ตั้งเฝ้าประตูวังกษัตริย์อัสซีเรีย แกะให้มีห้าขาเพื่อให้ดูสมบูรณ์ทั้งเมื่อมองด้านหน้าและด้านข้าง เป็นงานตกแต่งสถาปัตยกรรมที่ออกแบบมุมมองของผู้เดินผ่านอย่างชาญฉลาด

ลามัสสุจากวังซาร์กอนที่สอง เมืองคอร์ซาบัดราว 710 ปีก่อนคริสตกาลที่มา: Wikimedia Commons

Designers

นักออกแบบคนสำคัญ

อิมโฮเทป (Imhotep)

ราว 2600 ปีก่อนคริสตกาล

สถาปนิกคนแรกในประวัติศาสตร์ที่เรารู้ชื่อ

เสนาบดีและสถาปนิกของฟาโรห์โจเซอร์ ผู้ออกแบบพีระมิดขั้นบันไดแห่งซัคคารา สิ่งก่อสร้างหินขนาดใหญ่แห่งแรกของโลก เขาเปลี่ยนการก่อสร้างจากอิฐดินมาเป็นหินตัด และเป็นคนแรกที่นำเสาหินทรงต้นกกและดอกบัวมาใช้ ชื่อเสียงของเขายิ่งใหญ่จนคนรุ่นหลังยกให้เป็นเทพแห่งการแพทย์และปัญญา ทั้งที่เขาเป็นสามัญชนที่ไต่เต้าด้วยฝีมือล้วน ๆ

  • พีระมิดขั้นบันไดแห่งซัคคารา

เซเนนมุต (Senenmut)

ราว 1470 ปีก่อนคริสตกาล

ผู้ออกแบบวิหารที่กลมกลืนกับหน้าผาได้อย่างงดงามที่สุดของยุค

สถาปนิกและที่ปรึกษาคนสนิทของราชินีฟาโรห์ฮัตเชปซุต ผู้ออกแบบวิหารเก็บพระศพที่เดียร์เอลบาห์รี ระเบียงเสาเรียงซ้อนสามชั้นที่ยื่นออกจากหน้าผาหินราวกับเติบโตขึ้นมาเอง งานของเขาแสดงความเข้าใจเรื่องแกน จังหวะของเสา และการวางอาคารให้สัมพันธ์กับภูมิประเทศ ล้ำหน้ากว่ายุคสมัยไปหลายพันปี

  • วิหารฮัตเชปซุต เดียร์เอลบาห์รี

อูร์-นัมมู (Ur-Nammu)

ราว 2100 ปีก่อนคริสตกาล

กษัตริย์ผู้วางผังเมืองและวิหารทรงซิกกูแรตแบบฉบับ

กษัตริย์แห่งอาณาจักรอูร์ผู้สั่งสร้างซิกกูแรตแห่งอูร์ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในยุคนั้น พร้อมประกาศประมวลกฎหมายลายลักษณ์อักษรที่เก่าแก่ที่สุดเท่าที่ค้นพบ เขาทำให้อิฐดินเผาตราพระนามกลายเป็นวัสดุก่อสร้างมาตรฐาน และวางผังเขตวิหารศักดิ์สิทธิ์ที่กลายเป็นต้นแบบให้เมืองต่าง ๆ ทั่วเมโสโปเตเมียลอกเลียนต่อมาอีกหลายศตวรรษ

  • ซิกกูแรตแห่งอูร์

Notes

เกร็ดน่ารู้ของยุค

รู้หรือไม่?

อิฐเคลือบสีน้ำเงินครามของประตูอิชตาร์ได้สีจากแร่ แต่งานที่ยากคือชาวบาบิโลนต้องเผาอิฐแต่ละก้อนแยกกันแล้วต่อภาพสัตว์ให้ตรงกันพอดีเหมือนต่อจิ๊กซอว์ยักษ์ โดยไม่มีการวาดร่างล่วงหน้าบนกำแพงจริง

รู้หรือไม่?

เก้าอี้ที่มี "ที่วางแขน" ในโลกตะวันตกเกือบทั้งหมด สืบสายมาจากเก้าอี้ขาสิงห์ของอียิปต์ ชาวกรีกและโรมันรับไปดัดแปลง แล้วส่งต่อมาถึงเก้าอี้ในบ้านเราทุกวันนี้

รู้หรือไม่?

ชาวอียิปต์นอนหนุน "ที่หนุนศีรษะ" ไม้หรือหินแทนหมอนนุ่ม เพราะเชื่อว่าช่วยให้เลือดลมดีและกันแมลง หลักคิดเดียวกับหมอนไม้ที่ยังใช้ในหลายวัฒนธรรมเอเชียรวมถึงไทย

Thailand

ร่องรอยในเมืองไทย

แม้ไทยจะอยู่ห่างไกลลุ่มน้ำไนล์ แต่หลักคิดของยุคนี้เดินทางมาถึงเราผ่านอินเดียและงานช่างหลวง แนวคิด "บ้านนิรันดร์ต้องงามกว่าบ้านจริง" เห็นได้ชัดในสถาปัตยกรรมวัดและปราสาทหิน ที่ทุ่มเทประดับตกแต่งเพื่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์มากกว่าที่อยู่ของคนเป็น ความสมมาตรเคร่งครัดและการวางอาคารตามแกนทิศแบบเดียวกับวิหารอียิปต์ ก็ปรากฏในผังพระอุโบสถและพระปรางค์ ส่วนเสาที่ปลายบานออกเป็นทรงดอกบัว ซึ่งเป็นเอกลักษณ์เสาอียิปต์ ก็เป็นลวดลายเดียวกับหัวเสาและบัวหัวเสาในงานไทยที่เรานับถือดอกบัวเป็นสัญลักษณ์ของความบริสุทธิ์เช่นกัน

คุยกับ LUNA
ผู้ช่วย DIY DESIGN